Smoła na ściankach komory, czarne, lepkie drzwiczki, kapiący kondensat i gęsty dym z komina to najczęstsze sygnały, że kocioł na drewno spala źle. Dobra wiadomość: w zdecydowanej większości przypadków przyczyna nie leży w samym kotle, tylko w drewnie, hydraulice albo ustawieniach. Poniżej zbieramy sześć przyczyn, które widzimy w kotłowniach najczęściej, w kolejności, w jakiej warto je sprawdzać.
Najkrótsza odpowiedź
Kocioł smoli, gdy spalanie jest niepełne albo spaliny stygną za bardzo w kotle i kominie. Najczęstsze przyczyny to mokre drewno, zbyt niska temperatura wody wracającej do kotła, praca bez bufora (kocioł się tli zamiast palić), złe ustawienia powietrza i niewłaściwy ciąg komina. Zacznij od drewna i ochrony powrotu, bo to one odpowiadają za większość problemów.
Skąd w ogóle bierze się smoła w kotle
Drewno podczas spalania uwalnia gaz drzewny, parę wodną i lotne związki smołowe. W dobrze pracującym kotle zgazowującym te związki spalają się w wysokiej temperaturze w dolnej komorze. Smoła osadza się wtedy, gdy spalanie jest niepełne (za mało tlenu albo za niska temperatura płomienia) albo gdy spaliny trafiają na zimne powierzchnie i para wodna razem ze smołą skrapla się na ściankach wymiennika, w czopuchu i w kominie. Dlatego walka ze smołą sprowadza się do dwóch rzeczy: pełnego spalania i niedopuszczania do wychłodzenia kotła.
Smoła i sadza w kominie to nie tylko brud. Osady w przewodzie kominowym mogą się zapalić, dlatego przy kotle na paliwo stałe komin trzeba regularnie czyścić. Przepisy przeciwpożarowe wymagają czyszczenia przewodów od palenisk na paliwo stałe co najmniej raz na 3 miesiące.
Przyczyna 1: mokre drewno
To przyczyna numer jeden. Woda zawarta w drewnie musi odparować, zanim drewno zacznie oddawać ciepło, a ta para obniża temperaturę w komorze i ląduje w spalinach. Producenci kotłów zgazowujących podają w danych technicznych drewno o wilgotności do 20%. Świeżo ścięte drewno ma jej kilkukrotnie więcej. Drewno sezonowane krócej niż przez jeden pełny sezon, składowane bez zadaszenia albo bez przewiewu prawie zawsze będzie smolić, nawet w najlepszym kotle.
- kup lub pożycz wilgotnościomierz do drewna i mierz świeżo rozłupane polano, a nie jego powierzchnię,
- trzymaj drewno pod dachem, z przewiewem z boków, nie w zamkniętej szopie bez wentylacji,
- na bieżący sezon kupuj drewno sezonowane, a nie „suche z lasu”.
Więcej o tym, ile drewna przygotować i od czego zależy zużycie, piszemy w artykule Ile drewna potrzeba na sezon grzewczy.
Przyczyna 2: za zimna woda wracająca do kotła
Jeśli do kotła wraca zimna woda z instalacji albo z bufora, ścianki wymiennika od strony spalin są chłodne i para wodna ze spalin skrapla się na nich razem ze smołą. To zjawisko niszczy też sam kocioł, bo kondensat jest kwaśny i przyspiesza korozję. Producenci określają minimalną temperaturę powrotu: dla kotłów ATMOS DC S jest to 65°C, a dla DOMUSA Lignum NG powyżej 55°C.
Rozwiązaniem jest ochrona powrotu, czyli zawór termostatyczny lub zespół mieszający z pompą, który podmiesza gorącą wodę z zasilania do powrotu, dopóki kocioł nie osiągnie właściwej temperatury. Jeśli w kotłowni nie ma takiego układu, albo zawór jest zablokowany czy źle dobrany, smoła wróci niezależnie od drewna.
Przyczyna 3: praca bez bufora albo za duży kocioł
Kocioł zgazowujący spala najczyściej przy mocy zbliżonej do nominalnej. Gdy dom nie odbiera ciepła, a kocioł nie ma gdzie go oddać, sterownik dławi powietrze i drewno zaczyna się tlić zamiast palić. To prosta droga do smoły, zwłaszcza w okresach przejściowych. Bufor ciepła rozwiązuje ten problem: kocioł pali z pełną mocą, ładuje bufor, a dom pobiera ciepło wtedy, gdy potrzebuje. Podobny efekt daje kocioł dobrany ze sporym zapasem mocy, ale pracujący bez bufora. Producenci podają minimalne pojemności zbiorników, na przykład ATMOS Dokogen według producenta wymaga buforów o pojemności co najmniej 55 l na 1 kW mocy.
Zasady doboru mocy kotła i pojemności bufora opisujemy w artykule Jak dobrać kocioł i bufor do budynku.
Przyczyna 4: ustawienia powietrza i sterownika
Kotły zgazowujące mają regulację powietrza pierwotnego (do górnej komory, gdzie drewno odgazowuje) i wtórnego (do dyszy i dolnej komory, gdzie spala się gaz). Zbyt mało powietrza wtórnego oznacza niedopalony gaz i dym, zbyt dużo pierwotnego to szybkie wypalanie i wychładzanie. Ustawienia zależą od kotła, gatunku i wilgotności drewna oraz od komina. Jeśli ktoś je „poprawiał” bez pomiaru, albo kocioł po montażu nigdy nie był regulowany, warto zlecić regulację spalania. O tym, co robi sterownik, piszemy w artykule Automatyka i sterowniki w kotłach na drewno.
Przyczyna 5: komin
Za słaby ciąg oznacza, że spaliny zalegają w kotle, a wentylator nie jest w stanie zapewnić pełnego spalania. Za silny ciąg wyciąga ciepło do komina i wychładza spaliny w przewodzie. Kominy murowane bez wkładu, zbyt szerokie lub nieocieplone w części nad dachem szybko się wychładzają i to w nich skrapla się smoła. Producenci podają wymagany ciąg komina, na przykład dla kotłów OPOP H4EKO-D jest to 12 Pa. Pomiar ciągu i, w razie potrzeby, wkład kominowy albo regulator ciągu to zadanie dla kominiarza i serwisu.
Przyczyna 6: zabrudzony kocioł
Zarośnięty wymiennik, zapchana dysza, popiół w dolnej komorze czy niesprawny wentylator wyciągowy pogarszają spalanie, a gorsze spalanie produkuje jeszcze więcej osadów. Regularne czyszczenie według instrukcji producenta i coroczny przegląd przerywają to błędne koło. Zakres przeglądu opisujemy w artykule Serwis kotłów na drewno: typowe usterki.
Objaw, przyczyna, co zrobić
| Objaw | Najczęstsza przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Lepka smoła na drzwiczkach i ściankach komory | Mokre drewno, zimny powrót | Zmierz wilgotność drewna, sprawdź ochronę powrotu |
| Kondensat kapiący z kotła lub czopucha | Za niska temperatura powrotu lub spalin | Sprawdź zawór mieszający, temperaturę pracy kotła, komin |
| Gęsty, szary dym z komina przez długi czas | Niepełne spalanie | Drewno, ustawienia powietrza, czystość dyszy |
| Smoła głównie latem i w okresach przejściowych | Tlenie przy małym odbiorze ciepła | Bufor ciepła, palenie pełnym wsadem rzadziej |
| Osady w kominie, czarne zacieki na kominie | Wychładzanie spalin w kominie | Pomiar ciągu, wkład kominowy, czyszczenie |
Kiedy wezwać serwis
Jeśli drewno jest suche, a kocioł nadal smoli, problem leży najpewniej w hydraulice, ustawieniach albo kominie. To dobry moment na przegląd z regulacją spalania. Zajmujemy się tym na co dzień przy kotłach ATMOS, OPOP, BLAZE HARMONY i DOMUSA, także w kotłowniach, których nie montowaliśmy. Szczegóły znajdziesz na stronie serwisu kotłów, a gdy problemem jest sam układ kotłowni, przy modernizacji poprawiamy hydraulikę i dobieramy bufor.
Kocioł smoli mimo suchego drewna? Zadzwoń, sprawdzimy hydraulikę, ustawienia i komin.
